Dit jaaroverzicht beschrijft recente ontwikkelingen op het terrein van keurmerken voor consumenten. Het overzicht is opgesteld door het Keurmerkinstituut ter gelegenheid van de vierde verjaardag op 29 oktober 2002 van het keurmerk Goedgekeurd Keurmerkinstituut, de opvolger van het keurmerk van de Ned. Vereniging van Huisvrouwen en het Goedmerk.
Ontwikkelingen in 2002
Terugblik op vorige jaarrapporten
Conclusies
Zie ook de veel gestelde vragen over keurmerken en de catalogus van keurmerken voor consumenten.

In dit overzicht wordt veel verwezen naar informatie elders op deze site; mede daarom wordt dit jaarrapport alleen gepubliceerd op het Internet, en verschijnt het niet op papier.

Het Keurmerkinstituut registreert sinds oktober 1998 de ontwikkelingen op keurmerkgebied en legt ze vast in zijn Nieuwsbrief Keurmerken. Hierin zijn zoveel mogelijk berichten over de start en beëindiging van keurmerken voor consumenten opgenomen.

In 2002 blijkt dat de toename van branche-specifieke certificatie- en erkenningsregelingen gestaag doorzet. Het fenomeen op zich is niet nieuw, maar het begint er nu op te lijken dat de sectorgebonden keurmerken de algemene keurmerken in het defensief dringen. Een voor de hand liggende verklaring is gelegen in de vermindering van de regelgeving (deregulering) in de afgelopen decennia. De overheid ziet daardoor niet meer toe op het minimum kwaliteitsniveau van bepaalde producten en diensten. Als malafide ondernemers die speelruimte benutten en hun branche in opspraak brengen, kunnen de bonafide collega's reageren met initiatieven om zich positief te onderscheiden.

Branche-organisaties die de kwaliteit van de dienstverlening in hun sector willen verhogen kunnen hiervoor verschillende middelen kiezen. Vaak begint men met het opstellen van een gedragscode, die door afzonderlijke bedrijven of beroepsbeoefenaren kan worden ondertekend. Veelal gaat dit gepaard met een klachtenregeling en bemiddeling bij geschillen met klanten. Een volgende stap is het uitvoeren van periodieke controles op de naleving van de gedragscode en andere kwaliteitseisen. In dit stadium is er sprake van een certificatie- of erkenningsregeling met een duidelijke beheersstructuur. Het hoogste stadium wordt bereikt als de regeling wordt erkend door de Raad voor Accreditatie, een onafhankelijk toezichtorgaan voor keurmerken. Zie ook de beschrijving van mogelijke ontwikkelingstrajecten voor sectorgebonden erkenningsregelingen elders op deze site.

In zijn eerste jaaroverzicht (1999) voorspelde het Keurmerkinstituut dat op het internet, naast bonafide keurmerken, ook pseudo-keurmerken zouden opduiken, die een vals gevoel van vertrouwen bij de consument wekken. Deze voorspelling is royaal uitgekomen: de catalogus van keurmerken van het Keurmerkinstituut telt nu vier keer zoveel internetkeurmerken als ten tijde van de voorspelling. Geen van deze keurmerken heeft een erkenning van de Raad voor Accreditatie, zodat onduidelijk is of de consument erop kan vertrouwen. In 2002 kwam weinig verandering in de situatie. Voor consumenten blijft het daardoor moeilijk onderscheid te maken tussen wel en niet betrouwbare internetwinkels.

In het tweede jaaroverzicht (2000) werd gepleit voor meer samenwerking op het internet van de onafhankelijke verschaffers van kwaliteitsinformatie voor consumenten. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Sindsdien is op dit punt geen vooruitgang geboekt. Het Keurmerkinstituut is daarom in de zomer van 2002 begonnen met de uitgave van maandelijkse consumententips. Dit is een e-mailservice die de lezer attendeert op onafhankelijke informatie over niet-levensmiddelen op internet. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven.

In het vorige jaaroverzicht (2001) werd gewaarschuwd tegen de toenemende roep om keurmerken voor traditionele overheidstaken, zoals onderwijs, veiligheid en gezondheid. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Sindsdien zijn geen nieuwe initiatieven in deze sfeer vanuit de overheid waargenomen, zij het dat -na langdurige voorbereiding- de instelling van een accreditatie-orgaan voor het Hoger Onderwijs in juni 2002 door de Eerste Kamer is goedgekeurd. Meteen daarna heeft de minister van Onderwijs het orgaan daadwerkelijk opgericht.

Een toename van de sectorgebonden certificatie- en erkenningsregelingen heeft voordelen en nadelen voor de consument. Een onmiskenbaar voordeel is dat consumenten betere informatie krijgen om een goede leverancier te kunnen vinden. Los hiervan bevordert de discussie over keuringseisen het kwaliteitsbesef onder de betrokken bedrijven. Men mag echter niet blijven steken in de beginfase: een regeling zonder onafhankelijke toetsing van de keurmerkhouders is nauwelijks meer dan een marketing-instrument.

Een nadeel van de gestage groei van het aantal keurmerken is -paradoxaal genoeg- dat de belangrijkste functie van het keurmerk wordt ondergraven. De kracht van een keurmerk is immers dat de consument in een oogopslag ziet dat het goed zit. Maar als er teveel keurmerken zijn, weet de consument niet meer welke logo's wel en niet te vertrouwen zijn. Deze paradox zou kunnen worden opgelost door kwaliteitseisen te stellen aan keurmerken, en regelingen die hier niet aan voldoen te verbieden, of regelingen die er wel aan voldoen een keurmerk (!) te verlenen. Voor het verbieden van te lichte keurmerken bestaat geen wettelijk instrumentarium, en het zou te ver voeren om dit alsnog te ontwikkelen. Het goedkeuren van betrouwbare keurmerken daarentegen is al ca. twintig jaar mogelijk. De Raad voor Accreditatie (www.rva.nl) beoordeelt certificatie-instellingen, en verleent zijn goedkeuring aan keurmerken die voldoen aan internationaal overeengekomen kwaliteitseisen. Het aanvragen van een RvA-erkenning is echter niet verplicht. Mede daardoor is de RvA er tot nu toe niet in geslaagd om de Nederlandse consument effectief te ondersteunen bij het maken van onderscheid tussen goede en slechte keurmerken.