Het Keurmerkinstituut registreert sinds oktober 1998 de ontwikkelingen op keurmerkgebied en legt ze vast in zijn Nieuwsbrief Keurmerken. Hierin zijn zoveel mogelijk berichten over de start en beëindiging van keurmerken voor consumenten opgenomen.
In 2003 krijgt de roep om normen en waarden ook handen en voeten op certificatiegebied. Naast enkele nieuwe keurmerken, heeft dit geleid tot een sterk stijgend aantal gedragscodes. Zo werden in 2003 gedragscodes gelanceerd of verbeterd voor zorgverzekeraars, internetten op het werk, raadsleden, direct marketing, ondernemingsbestuur, eerlijke koffie, motorrijders, fietsenhandelaren (diefstalpreventie), gezondheidsclaims op voeding, klokkenluiders, arbeidsomstandigheden bij kledingproductie, handelsinformatiebureaus, zeilen op de Waddenzee, antidiscriminatie, viskwekerijen, ouderbijdragen op scholen, ontgroening, geneesmiddelenreclame, ambtenaren, ex-ambtenaren, voetbalclubs (agressie op het veld), pop-up reclames op internet, sponsoring publieke omroep, downloaden muziekbestanden en broedvogels. In deze opsomming zijn twee categorieën te onderscheiden, te weten codes voor dienstverleners en codes voor individuen. Tot de tweede categorie horen ook de interne bedrijfscodes voor werknemers, die ook sterk in aantal toenemen (zie het recente bericht hierover elders op deze site), maar begrijpelijkerwijs minder vaak het nieuws halen. Dit rapport gaat alleen in op de eerste categorie, de normen en waarden van dienstverleners.
Veel gedragscodes zullen het stadium van de plechtig ondertekende beginselverklaring niet ontstijgen, zodat een onverhoopt benadeelde partij er alleen met veel moeite rechten aan kan ontlenen. Niettemin is te voorzien dat een flink aantal gedragscodes zal uitgroeien tot degelijke certificatie- of erkenningsregelingen met onafhankelijk toezicht en sanctiemogelijkheden. We kennen al langer de ideële productkeurmerken voor producten die het milieu ontzien (www.milieukeur.nl), hout uit verantwoord beheerde bossen (www.fscnl.org), koffie van rechtvaardig behandelde boeren (www.maxhavelaar.nl) en tapijten zonder kinderarbeid (www.rugmarkindia.org). De afgelopen jaren zijn er diverse keurmerken bijgekomen voor de integriteit van dienstverleners, zoals call centers, bureaus voor werving en selectie, financieel adviseurs, etc. (zie diverse berichten in de Nieuwsbrief Keurmerken).
De praktijk leert dat gedragscodes na verloop van tijd als te vrijblijvend worden ervaren, waarna ze worden gecompleteerd met een of andere vorm van toezicht, op basis waarvan een certificaat kan worden uitgereikt. Onlangs (sept 2003) werd aldus een gedragscode voor SMS-diensten uitgebreid met een SMS-keurmerk (zie www.SMSafzeggen.nl), en richtte de koepel van werkgevers in de bouw AVBB de Stichting Beoordeling Integriteit (www.sbib.nl) op, die gaat controleren of de eerder vastgestelde gedragscode voor bouwbedrijven goed wordt toegepast. De branchevereniging van incassobedrijven NVI (www.nvio.nl) besloot al in 2002 om haar gedragscode om te zetten in een keurmerk.
|
Het is niet verrassend dat de roep om normen en waarden nu ook zichtbaar wordt in de certificatie. Het past in de maatschappelijke trend om de gedoogcultuur terug te dringen, en de geldende regels daadwerkelijk te handhaven. De overheid heeft in dit kader al twee jaar geleden een Steunpunt Handhavingsbeleid (www.handhavingsbeleid.nl) opgericht, en bij de laatste regeringsverklaring werd het herstel van normen en waarden in de samenleving uitgeroepen tot "belangrijk aandachtspunt voor het kabinet". De ministeries van OCW, BZK, Justitie en VWS hebben op dit gebied concrete maatregelen opgenomen in hun begroting. Daarnaast voeren steeds meer bedrijven een gedragscode in voor hun personeel.
Het Keurmerkinstituut voorziet dat gedragscodes die worden gedragen door economisch krachtige branches met een behoorlijke organisatiegraad als eerste het stadium van een volwassen keurmerk zullen bereiken. Van de bovengenoemde nieuwe gedragscodes maken de fietsenhandelaren dus minder kans dan bijvoorbeeld de zorgverzekeraars.
|
In zijn eerste jaaroverzicht (1999) voorspelde het Keurmerkinstituut dat op het internet, naast bonafide keurmerken, ook pseudo-keurmerken zouden opduiken, die een vals gevoel van vertrouwen bij de consument wekken. Deze voorspelling is royaal uitgekomen: de catalogus van keurmerken van het Keurmerkinstituut telt nu vier keer zoveel internetkeurmerken als ten tijde van de voorspelling. Geen van deze keurmerken heeft een erkenning van de Raad voor Accreditatie, zodat onduidelijk is of de consument erop kan vertrouwen. De laatste jaren blijkt dat de Europese Unie zich gaat inzetten voor veiliger internet, en daarbij ook keurmerken wil toepassen.
In het tweede jaaroverzicht (2000) werd gepleit voor meer samenwerking op het internet van de onafhankelijke verschaffers van kwaliteitsinformatie voor consumenten. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Omdat deze situatie niet verbeterde, is Keurmerkinstituut in de zomer van 2002 begonnen met de uitgave van maandelijkse consumententips, een e-mailservice die de lezer attendeert op onafhankelijke informatie over niet-levensmiddelen op internet. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Een van de consumententips in 2003 beschreef hoe consumentenorganisaties in Nederland en omringende landen experimenteren met het gratis beschikbaar stellen van testresultaten. Hun bedrijfsvoering wordt structureel ondermijnd doordat veel consumenteninformatie op internet kosteloos verkrijgbaar is. Vakbladen, hobbyisten en commerciële organisaties publiceren namelijk steeds beter bruikbare kwaliteitsinformatie op internet.
In het derde jaaroverzicht (2002) werd gewaarschuwd tegen de toenemende roep om keurmerken voor traditionele overheidstaken, zoals onderwijs, veiligheid en gezondheid. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Sindsdien zijn geen nieuwe initiatieven in deze sfeer vanuit de overheid waargenomen, zij het dat -na langdurige voorbereiding- de instelling van een accreditatie-orgaan voor het Hoger Onderwijs in juni 2002 door de Eerste Kamer is goedgekeurd. Meteen daarna heeft de minister van Onderwijs het orgaan daadwerkelijk opgericht. In 2003 besloot het ministerie van Justitie een verplicht keurmerk verplicht te stellen voor goede doelen die geld ontvangen van loterijen, maar dit onderwerp valt niet onder de traditionele overheidstaken.
In het vorige jaaroverzicht (2002) werd geconstateerd dat de branche-specifieke certificatie- en erkenningsregelingen de algemene keurmerken in het defensief lijken te dringen. Deze trend wordt bevestigd door de ontwikkelingen in 2003, zo blijkt uit de recente berichten in de Nieuwsbrief Keurmerken.
|
