Dit jaaroverzicht beschrijft recente ontwikkelingen op het terrein van keurmerken voor consumenten. Het overzicht is opgesteld door het Keurmerkinstituut ter gelegenheid van de zesde verjaardag op 29 oktober 2004 van het keurmerk Goedgekeurd Keurmerkinstituut, de opvolger van het keurmerk van de Ned. Vereniging van Huisvrouwen en het Goedmerk.

Ontwikkelingen in 2004
Terugblik op vorige jaarrapporten

Zie ook de veel gestelde vragen over keurmerken en de catalogus van keurmerken voor consumenten.

Het Keurmerkinstituut registreert sinds eind 1998 de ontwikkelingen op keurmerkgebied en legt ze vast in zijn Nieuwsbrief Keurmerken. Hierin zijn zoveel mogelijk berichten over de start en beëindiging van keurmerken voor consumenten opgenomen.

Het laatste jaar valt op dat een toenemend aantal berichten in de nieuwsbrief betrekking heeft op de gezondheidszorg. Deels gaat het om voornemens om een keurmerk te introduceren, deels gaat het om concrete initiatieven. Een roep om keurmerken in de publieke sector, zoals in dit geval de gezondheidszorg, duidt meestal op maatschappelijk onbehagen over het overheidstoezicht. Het Keurmerkinstituut is van oordeel dat het toezicht op de uitvoering van primaire overheidstaken niet uit handen mag worden gegeven aan particuliere certificatie-instellingen - zie het in 2001 uitgegeven persbericht over dit onderwerp. Om het ondoordachte gebruik van keurmerken door de departementen in te perken kondigde het ministerie van EZ eind 2003 hiervoor een nieuw beleidskader aan. Hierin worden drie varianten onderscheiden:
- zelfregulering (geen relatie met wetgeving, kan worden gesubsidieerd)
- ondersteuning toezicht (certificaat kan leiden tot lichter overheidstoezicht)
- toelating (certificaat is een manier om aan de wet te voldoen).
Of alle departementen zich zullen voegen naar deze uitgangspunten moet nog blijken.

Tot slot valt op dat de Nederlandse overheid verschillende initiatieven neemt om de onoverzichtelijkheid in keurmerkland te beperken. Zo wordt een databank van keurmerken op internet geplaatst, en zijn de maatschappelijke organisaties uitgenodigd bij te dragen aan het beperken van de variatie in duurzaamheidskeurmerken. Op Europees niveau wordt gewerkt aan een keurmerk voor websites en internetfilters - zie ook het persbericht dat het Keurmerkinstituut in 1999 heeft uitgebracht over de wildgroei van keurmerken op internet.

In het Jaaroverzicht 2000 werd gepleit voor meer samenwerking op het internet van de onafhankelijke verschaffers van kwaliteitsinformatie voor consumenten. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Omdat hierin geen vooruitgang zichtbaar was, is het Keurmerkinstituut in 2002 begonnen met de uitgave van maandelijkse consumententips, een e-mailservice die de lezer attendeert op onafhankelijke informatie over niet-levensmiddelen op internet. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven.

In het Jaaroverzicht 2001 werd gewaarschuwd tegen de toenemende roep om keurmerken voor traditionele overheidstaken, zoals onderwijs, veiligheid en gezondheid. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Behoudens de instelling in 2002 van een accreditatie-orgaan voor het Hoger Onderwijs zijn in deze sfeer geen nieuwe initiatieven waargenomen, ook al lanceert een enkele bewindspersoon nog wel eens een proefballonnetje, zoals de staatssecretatis van Volksgezondheid, die in 2003 een keurmerk bepleitte voor bureaus die echo's aanbieden aan zwangere vrouwen.

In het Jaaroverzicht 2002 werd geconstateerd dat de branche-specifieke certificatie- en erkenningsregelingen de algemene keurmerken in het defensief lijken te dringen. Deze trend wordt bevestigd door de ontwikkelingen sindsdien, zo blijkt uit de recente berichten in de Nieuwsbrief Keurmerken.

In het Jaaroverzicht 2003 werd geconstateerd dat de roep om normen en waarden ook zichtbaar wordt in de certificatie. Gedragscodes die branches afkondigen voor hun leden, of bedrijven voor hun personeel, zijn hiervan een voorbode. Zie ook het persbericht dat hierover is uitgegeven. Ook in 2004 zijn weer tientallen gedragscodes afgekondigd of aangepast. Zeker twee branche-organisaties hebben in 2004 hun bestaande gedragscode omgezet in een keurmerk, te weten de Vereniging Relatiemedia SMin (www.smin.nl) en de Dutch Dialogue Marketing Association (www.ddma.nl).